Temel Kişilik Tipleri Nelerdir?

(0 oy) 0/5 28
Yorum Yaz


Davranış Bilimciler ve Psikologlar Temel Kişilik Tipleri’ni, bireylerin kendine has özelliklerini ve bu özellikler arasındaki ilişkilerin farlı bireylerle olan ilişkilerindeki özdeğişimi kapsayan bir kavram olarak değerlendirilmektedir. Diğer bir ifadeyle kişilik, bireyin kendisini tanıyarak çevresine karsı uyumunu belirleyen psiko-fiziksel unsurların dinamik olarak düzenlendiği bir sistemdir.

Temel kişilik tipleri ve özellikleri şunlardır:

  • Dışadönüklük,
  • Uyumluluk,
  • Sorumluluk,
  • Nevrotiklik
  • Deneyime açıklık

Büyük Beşliyi oluşturan yüksek düzeyli kişilik özellikleridir. Kişiliğin Büyük Beşli modeli, insanların kendilerini ve başkalarını nasıl tanımladıklarını yakalamak için terimsel bir yaklaşım olarak ortaya çıktı. Kimi araştırmalarda büyük beşli kişilik özellikleri zamanla değişebilen ve sabit olmayan özellikler olduğu ileri sürülür. Bazı araştırmacılar ise, büyük beşlinin özelliklerinin zamanla değişmeyen, doğuştan gelen genetik eğilimler olduğunu ileri sürerler. Şimdi bu kişilik tipleri özelliklerini incelemeye başlayalım.

Dışa Dönük Kişilik

Diğer insanlarla kolay iletişim kurabilen, enerjik, istekli, arkadaş canlısı, baskın eğilimlerdir. Dışa dönüklük, sosyal ve maddi dünyaya enerji ve etkinlikle yaklaşma ile karakterize edilir ve sıcaklık, ifade, refah, atılganlık, heyecan arayan, olumlu duygusallık ve kişiliğe odaklı özellikler içerir. Ters yönde, düşük dışa dönüklük sessiz, ayrılmış, uzak ve görev odaklı olma eğiliminde olan bir kişiyi tarif eder. Dışa dönüklük, kısmen, çocukluk ve ergenlik çağında sosyal uyarım ve tahmin edilen sözel etkileşimlere duyulan ihtiyacı ifade eden kişilerarası bir yapıdır. Bu durum, vicdanlı olmanın aksine, dışa dönüklükte yüksek olanların sosyalleşmeye ve ev ödevi ve işlerden daha fazla oynayabileceğine işaret eder.

Deneyime Açık Kişilik

Bilgiye ve öğrenmeye açık, güçlü, kültürlü, inisiyatif alabilen, esnek yapısı ve mizahi anlayışı kabul eden kişilik özelliğidir. Deneyime açıklık, bireyin entelektüel merakını, özgünlüğünü, yaratıcılığını ve estetiğin ve yenilikçiliğin takdir edilmesini ifade eder. Duygulara açıklık, yeni fikirler, düşünce esnekliği, değerler ve fanteziye yatkınlık gibi özelliklere dayanarak, kendi deneyimleri için proaktif arayış ve takdir olarak deneyime açıklığı tanımlar. Deneyime açıklık oranının düşük olması, muhafazakâr, geleneksel ve pratik olma eğilimini ortaya koymaktadır. Daha önce de belirtildiği gibi, açıklık yapısı tutarlı bir şekilde çocuklarda bulunmamakta ve ergenlik döneminde ortaya çıkmaktadır.

Nevrotik Kişilik

Bireyin kendine güven derecesi, sinirlerine hâkim olup olmaması, kötümser veya iyimser olması, endişeli olması duygusal olması ve sıkılgan olması gibi kişilik özelliğidir. Nevrotiklik, anksiyete, düşmanca tutum, alınganlık, depresyon, öz-bilinç, dürtüsellik ve strese karşı hassasiyet gibi negatif duyguları ve etkileri deneyimlemeye yatkınlığa işaret eder. Nevrotik çocuklar ve ergenler sıklıkla endişeli, hassas, gergin, kolayca korkan, suça meyilli, yoğun moral bozukluğu yaşayan, huzur toleransı düşük, başkalarıyla ilişkilerinde güvensiz ve stres altında kolayca “parçalanan” olarak tanımlanmıştır. Duygusal istikrar ise, nispeten sakin, rahat ve güvende olma eğilimini göstermektedir.

Yumuşak Başlı Kişilik

Yumuşak başlı bireyler genelde arkadaşça davranırlar sergileyen, ekip çalışmasına yatkın, nazik, hoşgörülü, uyumlu ve güven verici bireylerdir. Yumuşak başlılık, dışadönüklük gibi, kişilerarası bir eğilimdir ve olumlu, sıcak, bağışlayıcı, empatik, doğrudan ve diğerlerine karşı iyi niyetli, işbirlikçi, güvenilirlik, alçakgönüllülük gibi özellikleri içerir. Yumuşak başlı kişilik özelliğinin iyi yanlarının yanısıra olumsuz yanları da mevcuttur. Bunlar; üst sınırda, itaatkarlık, bağımlılık, aşırı uyum, reddedilmeye karşı aşırı duyarlılık ve kararsızlık olarak da ifade edilebilir. Yumuşak başlılık, suçluluk ve dışlayıcı davranış problemleri tanısı alan çocuk ve ergenlerin karakteristik özelliğidir.

Sorumlu Kişilik

Temel kişilik tipleri içerisinde yer alan sorumlu kişilik, başkalarının haklarına saygılı olmak, bir işi yaparken düzen, tertip, göreve sadık kalma, başarı odaklı olmak ve kendi davranışlarının sonuçlarını üstlenmek şeklinde tanımlanabilir. Sorumluluk hedefe yönelimli, görev bilincine sahip ve planlı olma eğilimini ve ayrıca sosyal norm ve kurallara uyma, hoşnutsuzluğu erteleme ve dürtüleri kontrol etme yeteneğini tarif eder. Sorumluluk, organizasyon özelliklerini ve öz disiplini yansıtır ve olgunlaşmakta olan dikkat becerisini ve bir çocuğun kendi kendini yönetme ile ilgili olarak ani dürtülerin yerine uzun vadeli hedeflere odaklanabilme yeteneklerini gösterir.