Budizmde sekiz dilimli yol

(0 oy) 0/5 155
Yorum Yaz


Buda, insan hayatındaki iki aşırılığı, yani zevk ve sefa içerisinde yaşama ile katı asketizmi ve çile hayatını reddederek orta yolu keşfetmiştir. Takipçilerine bu iki aşırılıktan uzak durmalarını ve bunlar arasında orta bir yol izlemelerini tavsiye etmiştir. Budizmde sekiz dilimli yol, Budizm’in felsefî (panna), ahlâkî (sila) ve tecrübî (samadhi) boyutlarını ihtiva eder.

Buda, kendisini “meditasyona dalmış sabırlı bir yogi” olarak tanımlar. Onun öğretisi manevî cehâlet labirentinden kurtuluş için somut bir sistem sunar. Patanjali’nin yogası gibi, Buda’nın öğretisi veya yogası da, sekiz dilimden oluştuğu için sekiz dilimli yol olarak bilinir. Ancak Buda, keşfettiği yola “Tabiatüstü Yol” (loka-uttara-magga) adını vermiştir. Bununla, aşkın bir öğretiyi benimseyenleri, yani kendi geleneğine mensup olan keşiş ve keşişeleri kasteder. Sekiz dilimli yol, nirvanaya ulaşmak için bireyin belli bir süre uygulayacağı ve daha sonra terk edeceği bir teknik biçiminde anlaşılmamalıdır. Bu, yaşam boyu bir süreç gerektirir. Titiz bir şekilde uygulandığı sürece insanı aydınlamaya ulaştıracağına inanılan sekiz dilimli yol şu basamaklardan oluşur:

  1.  Doğru anlayış ve Kesin iman (Samyag-drsti): Budist öğretinin esasını, özellikle de dört temel hakikati doğru bir şekilde ve olduğu biçimde anlamaktır. Doğru anlayış, doğru bir yaşam felsefesi, eşyaya ve yaşama doğru bir yaklaşım tarzı anlamına gelir. Bağımlı varoluşun geçiciliğini ve faniliğini idrâk etmek ve ruhun olmadığını (anatman) anlamak da bu bağlamda değerlendirilir. Daha genel bir ifadeyle doğru iman, Budist öğretileri tecrübî doğrulamalarla kabul ve tasdik etmektir.
  2.  Doğru karar ve Kararlılık (Samyag-samkalpa): Bu ilkenin temel özelliği doğru bir davranış biçimi geliştireceğine dair kişinin kendisine söz vermesi ve bunun için gerekli sorumlulukları yerine getirmesidir. Geçici olandan uzak durmak, yardımsever olmak ve iyilik yapmak bu bağlamda değerlendirilir.
  3.  Doğru konuşma ve Yerinde söz (Samyag-vac): Boş, gereksiz ve yalan konuşmaktan uzak durmak, yerli yerinde ve yararlı konuşmaktır. Arkadan çekiştirmekten, iftiradan, başkalarını incitici, aşağılayıcı, hakaret içeren, kaba, saçma-sapan, aptalca konuşmalardan, gıybet ve dedikodudan kaçınmaktır. Daima doğru söylemek, konuşurken iyice ve dikkatli düşünmek ve hassas davranmaktır. İnsanların anlama seviyelerine göre konuşmak da buna dâhil edilebilir.
  4. Doğru hareket ve Sâlih amel (Samyag-karmanta): Öldürme, incitme, hırsızlık, sahtekârlık, iffetsizlik, zina gibi fiillerden uzak durmak; doğru, dürüst, iyi ve şerefli eylemde bulunmaktır. Kanunsuz ve yasa dışı ticaret vb. ilişkilerden uzak durmak da bu kategoride ele alınır.
  5. Doğru meslek (Samyag-ajiva): Dolandırıcılık, hilekârlık, düzenbazlık, tefecilik, hainlik, kâhinlik gibi işlerden uzak durmaktır. Geçimini, kasaplık, deri ve silah ticareti, alkol ve uyuşturucu üretimi ve satışı, hayvan avlayarak ve zirai ilaç satıcılığı ile temin etmemektir. Kısaca, başkalarına ve diğer canlılara zarar veren işlerle meşgul olmamaktır.
  6. Doğru çaba ve Sürekli gayret (Samyag-vyayama): Muhtemel zihinsel rahatsızlıklardan uzak durmak ve zihni bunlardan korumaktır. Zararlı duygu ve düşüncelerin üstesinden gelmek, zihnin sağlıklı ve yararlı bir hale ulaşmasını temin etmek ve sağlıklı psikozihinsel eylemin sürdürülmesini sağlamaktır. Doğru çaba denildiğinde, aslında, zihinde var olan veya ortaya çıkma ihtimali olan kötü düşünce ve halleri sona erdirme iradesi kastedilir. Böylelikle kişi düşüncelerini kontrol etme mekanizması geliştirecek ve pozitif bir zihin haline sahip olacaktır.
  7. Doğru dikkat ve Derin tefekkür (Samyag-smrti): Bedensel ve zihinsel eylemler hakkında her zaman tetikte olma halidir. Bireyin daimi bir farkındalık haline sahip olmasıdır. Böylece psikosomatik rahatsızlıkların üstesinden gelinebileceği ifade edilir. Bu, Budist yoga uygulamasının temelidir. Nefes üzerine konsantrasyon uygulaması zihinsel gelişim için bilinen en iyi egzersizdir. Bir takım beden hareketleri de buna dâhil edilmektedir.
  8.  Doğru konsantrasyon ve Hakikî meditasyon (Samyag-samadhi): Bilincin aşkınlığa erişmesi ve aşkın olanı içselleştirilmesi için bazı tekniklerin yerine getirilmesidir. Zihni konsantre etmek ve şahsiyeti bütünleştirmek gibi tekniklerle zihinsel sükûneti geliştirmektir. Doğru konsantrasyon, genellikle trans veya vecd hâli adı verilen ve dört safhadan oluşan dhyanaya ulaşılmasını sağlar.
  • Birinci aşamada tutkulu arzular, şehvet, kötü niyet, halsizlik, isteksizlik, endişe, huzursuzluk ve kuşku gibi istenmeyen düşünceler bir tarafa itilir ve onların yerini bazı zihinsel aktivitelerle birlikte neşe, mutluluk ve acı-ızdıraptan kurtuluş hissi alır.
  • İkinci safhada bütün entelektüel çabalar kontrol altına alınarak, zihinsel sükûnet ve tek noktaya kilitlenmişlik (ekagrata) hâli geliştirilir ve zihinsel aktiviteler sona erdirilir. Bu aşamada neşe ve mutluluk hissi hâlâ varlığını sürdürür.
  • Üçüncü aşamada neşe ve mutluluk hissi ortadan kalkar ancak zihinsel sükûnet varlığını sürdürmeye devam eder.
  • Dördüncü ve son aşamasında mutluluk ve mutsuzluk, neşe ve üzüntü gibi bütün his ve duygular ortadan kalkar, sadece saf sükûnet, dinginlik, farkındalık hâli kalır. Bu safhada elde edilen kazanımlar, ilerleyen sayfalarda daha ayrıntılı yer vereceğimiz doğru konsantrasyonu oluşturur.

Sekiz dilimli yol biçimlendirici ve dönüştürücü bir süreçtir. Bu süreci uygulayan kişi Buda gibi olur; entelektüel, ahlâkî ve duygusal açıdan benliğini dönüştürür. Böylece bencilce arzular, nefret ve cehâlet ortadan kalkmış olur ve nirvanaya ulaşılır. Bu sekiz dilimli yol bir merdivenin basamakları gibi düşünülmemelidir. Bunlar her bireyin kapasitesine göre, aynı anda ve hep birlikte uygulanmalıdır. Her biri diğeriyle bağlantılıdır ve biri, diğerinin kazanımını veya uygulanmasını kolaylaştırır.

Sekiz aşamalı yüce yol öğretisinin aşamalarının kısa özeti

Sekiz dilimli yolun panna veya prajna adı verilen ilk iki aşaması, erdemlilik veya anlayışa ilişkindir. Panna, dört temel hakikatin doğru olarak algılanması ve eşyanın mahiyetinin idrâk edilmesidir. Panna özgürlüğe veya aydınlanmaya (vimukti) giden kapıyı aralar ve bu seviyeye ulaşan kişinin kurtuluşa erdiği, arhat makamına ulaştığı kabul edilir. Sila adı verilen sonraki üç safha (3-5) davranış kurallarını ihtiva etmektedir. Sila, ahlâkî bütünlük, olgunluk, yetişkinlik ve bireyin kendini kontrol altında tutmasını içerir. Sila, her türlü kötü davranışı terk etmek, arzu ve ihtirasların yönlendirdiği kötü eylemleri sonlandırmaktır. Sila uygulamasını gerçekleştiren kimse, zihnini özel bir eğitime tâbi tutmalıdır. Ahlâkî olgunluk (sila) olmaksızın, konsantrasyon veya cezbeye girme (samadhi) yeteneği gelişmez. Samadhi adı verilen son üç safha (6-8) ise vecd hâliyle ilgilenir. Samadhi, zihin kontrolü, zihinsel arınmışlık, dikkatlilik ve dinginliği içerir. Başka bir tasnifle, ilk beş madde sosyo-ahlâkî düzenlemeler, son üç safha ise yoga başlığı altında gruplandırılabilir. Doğru çaba ve düşünce bütün gün boyunca icra edilebilir ancak doğru konsantrasyon için rahat ve sessiz bir ortam gereklidir. Sekiz dilimli yol bu üç esasın (erdem/hikmet, ahlâk ve konsantrasyon) geliştirilmiş halidir. (H.Arslan-YLT)

loading...
loading...