Bölgelere Göre Türk Mutfağı Yemekleri

(0 oy) 0/5 19
Yorum Yaz


Türk Mutfağı bölgelere ve yörelere göre de farklılık göstermektedir. Fakat günümüzde kültürel etkileşim doğrultusunda her çeşit yemek her yörede yapılmaktadır. Bazı yemeklerde aynı malzemeler kullanılıp yöreye göre farklı isimler alabilmektedir. Ankara Ticaret Odası tarafından “Türkiyenin Lezzet Haritası” oluşturulmuştur. Bu haritaya göre 2205 çeşit yöresel yiyecek ve içecek çeşidi saptanmıştır. Saptanan yiyecek ve içeceklerin bölgelere göre dağılımına bakıldığında 455 yiyecek ve içecek çeşidiyle İç Anadolu Bölgesi ilk sırada gelmektedir. İkinci sırada ise 398 yiyecek ve içecek çeşidiyle Güneydoğu Anadolu Bölgesi, 397 yiyecek ve içecek çeşidiyle Karadeniz Bölgesi üçüncü sırada yer almaktadır. Bahsedilen konudan hareketle aşağıda Türkiye’nin bölgesel olarak yemek kültürlerinin özelliklerine ve yiyecek örneklerine değinilmiştir:

Akdeniz Bölgesi Mutfağı Yemekleri

Akdeniz Bölgesi’ndeki geleneksel yemekler incelendiğinde arapaşı çorbası, banak, şırdan, tepsi kebabı, sini köftesi, hamursuz (Börek), sac böreği, kerebiç, bici bici gibi farklı özellikteki yemek ve tatlılara ulaşmak mümkündür. Bu yemeklerin yanı sıra gülgas, karın dolması, batırık, katmer gibi yemekler de görülmektedir. Bu yemek ve tatlılar özellikleri bakımından incelendiğinde çok çeşitli malzemeler kullanılmıştır. Bölge içerisinde bir değerlendirme yapılır ise Antalya bölgesinde genellikle sebze ağırlıklı yemekler yapıldığı görülmektedir. Bunun yanı sıra baklagil yemekleri ve etli yemekler de yapılmaktadır. Akdeniz bölgesinin kuzeyinde yer alan Isparta ve Burdur şehirlerinde ise coğrafi sebeplerle daha çok et ve baklagile yönelik yemekler yapıldığı görülmektedir. Yine bölgenin doğusunda olan Adana, Maraş ve Mersin yöresinde ise daha çok etli ve baharatlı yemeklere rastlanmaktadır. Bunun en büyük nedeninin ise arap kültürüne yakınlıktan dolayı olduğu düşünülmektedir.

Doğu Anadolu Bölgesi Mutfağı Yemekleri

Doğu Anadolu Bölgesi’nde genellikle hayvansal yağ temelinde yemekler hazırlanmaktadır. Bölgede enerji veren yiyecekler tercih edilmektedir. Hayvancılığın bölgede gelişmiş olmasından dolayı hayvanların etlerinin yanı sıra süt ve süt ürünleri de oldukça yaygın olarak tüketilmektedir. Bölge mutfağında çeşitli yoğurtlu yiyecekler de görülmektedir. Ayran çorbası, keledoş, kürt köftesi gibi yiyecekler bunların başında gelmektedir. Bunların yanı sıra un çorbası, büryan, çiriş, keşkeş, döğmece, ekşili köfte, bişi, hingel, su böreği, tatar böreği gibi genellikle hayvansal kaynaklı yemekler ve hamur işi yemekleri de dikkat çekicidir.

Ege Bölgesi Mutfağı Yemekleri

Ege Bölgesi’ndeki şehirlerde yapılan yemekler arasında bazen benzerlikler görülürken (keşkek, kalbura bastı, nohutlu et vb.) bazen de farklılıklar gösterebilmektedir. İzmir’de çok zengin olan sebze yemekleri ve deniz ürünlerinden yapılan yemekler, Afyon’da haşhaşlı ve etli yemekler, Manisa’da nohutlu yemekler ve her şehirde çok çeşitli hamur işleri ve hamur tatlıları Ege Bölgesi mutfağının özelliklerini yansıtmaktadır. Bu özellikler dâhilinde Ege Bölgesi’nde mercimek çorbası, tarhana çorbası, yoğurt çorbası, bamya yemeği, ciğer kapama, keşkek, karnıyarık, çılbır, cızlama, zerde, incir tatlısı gibi yemekler ve tatlılar yapıldığı görülmektedir. Bölge aynı zamanda balık ve diğer deniz ürünleri ile de ünlüdür, bölgede güneye doğru inildikçe sebze ve ot yemeklerinin Türkiye’de en çok tüketildiği alan olarak dikkat çektiği görülmektedir. Türkiye’deki ot ve bitkiler gıda ve baharat, boyar madde, halk ilacı gibi amaçlarla kullanılmaktadır. Kabaklı Bambul Salatası, ısırgan pidesi ve böreği, mercimekli ebegümeci, arapsaçı köftesi, şevketi bostan salatası, eşek dikeni dolması (kenker), körmen helvası Ege Bölgesinde yapılan ot yemeklerinden yalnızca birkaçı olarak sıralanabilir.

Güneydoğu Anadolu Bölgesi Mutfağı Yemekleri

Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde buğday ve bulgur sık olarak kullanılan malzemelerdir. Bununla birlikte mercimek, nohut, mercimek, pirinç gibi bakliyatlar da kullanılmaktadır. Süt ürünleri, özellikle et ve baharat bölgenin diğer önemli mutfak malzemeleridir. Bölgenin diğer bir özelliği yemeklerde bazı meyvelerin kullanılmasıdır. Bu durum ülke genelinde bu kadar sık görülen bir alışkanlık değildir. Güneydoğu’nun en aranan lezzetleri ise acı, ekşi, nar ekşisi ve şekerli tatlardır. Bölgede mumbar, şiveydiz, simit kebabı, etli ekmek gibi geleneksel yemeklerin yanı sıra döğmeli alaca çorbası, perde pilavı, meftune, çiğ köfte ve orman kebabı gibi yemekler de dikkat çekicidir. Güneydoğu Anadolu Bölgesi Türk kebapçılığının en güzel örnekleri vermektedir. Bölge şehirlerinden Antep özellikle Antep fıstığından yapılmış baklavalarıyla, Diyarbakır ise kelle-paça, kaburga dolması, burma kadayıf ve güllaç-baklava arası bir tada sahip olan Nuriye tatlısı ile ünlüdür. “Gaziantep ve Antakya seçkin bir mutfak sunan önemli gastronomik merkezler olarak kabul edilir”.

İç Anadolu Bölgesi Mutfağı Yemekleri

İç Anadolu Bölgesi de Doğu Anadolu Bölgesi ile benzer özellikler taşımaktadır. Anadolu’nun buğday rezervi olan İç Anadolu bölgesi mutfağı, baklagiller ve yenilebilir otların yanında esas tahıla dayanmaktadır. Kuru meyveler (özellikle kayısı), pekmez, haşhaş ve susam ezmesi bu mutfağı daha da zenginleştirmektedir. Özellikle Kayseri ili sucuk ve pastırmalarıyla adından söz ettirmektedir. Konya oldukça rafine mutfak merkezi oluşturmaktadır. Başkent Ankara’daki yemek alışkanlıkları büyük ölçüde İstanbul mutfağına benzerlik gösterse bile göçebe halkın yemek alışkanlıklarının (buğday, hayvan yağı ve et) burada daha etkili olduğu görülmektedir. İstanbul’a kıyasla daha az balık tüketimi vardır” . Arabaşı, cızlama, kol böreği, öllüğün körü, mantı, Ankara tavası, Beypazarı güveci, efelek dolması, musakka, çılbır, hedik gibi yemek ve tatlıların yanı sıra tirit, tas kebabı, bişi, kömbe, bastık kavurması gibi yemek ve tatlıları da bilinmektedir.

Karadeniz Bölgesi Mutfağı Yemekleri

Karadeniz Bölgesi çay ve fındık üretimi ile önde gelen bir bölgedir. Karadeniz bölgesinin yemek kültürü Anadolu’dan farklı özellikler göstermektedir. Karadeniz Bölgesi’nde karalahana çorbası, gürcü kavurması, malahto, mıhlama, halışka, nokul gibi ürünlerin yapıldığı görülmektedir. Bununla birlikte Karadeniz Bölgesi hamsili ekmek, hamsili pide, hamsili pilav vb. birçok balık yemeği ve tatlısı da bilinmektedir. Yine Karadeniz yöresinde hamsiden yapılan yemekler hamsi içli tavası, hamsi kayganası, hamsi köftesi, hamsi diblesi, hamsi haşlaması, hamsi ızgarası, hamsi böreği, hamsi buğulaması gibi ürünler Karadeniz Bölgesi yemeklerine örnek gösterilebilir. Bölgenin ikinci önemli ürünü mısır unu ve mısır unundan yapılan yiyeceklerdir. Kuymak mısır unundan yapılan bir yiyecektir. Lahana ve karalahanadan yapılan yemekler de bölgede sevilmektedir. Bölgenin ticari anlamda büyük öneme sahip olan çayı da önemlidir.

Marmara Bölgesi Mutfağı Yemekleri

Marmara Bölgesi birçok bölgeden göç alması sebebiyle karma bir mutfağa sahiptir. “İstanbul ve Marmara Bölgesi yiyecek açısından son derece çeşitli ve zengin bir yemek kültürü sunmaktadır. Bölge Tekirdağ ve İnegöl gibi et yemekleriyle meşhurdur”. Bununla birlikte Bursa ve Balıkesir çevresi ise halen Osmanlı Mutfağının birçok özelliğini yansıtmaktadır. Hayvansal ağırlıklı yemeklerin yanı sıra baklagil ve sebzeli yemeklerde sıklıkla yapılmaktadır. Bölgenin önemli bazı geleneksel yemek ve tatlılarını tava ciğer, tirit, sakızlı kebap, kuru erik yahnisi, etli kavata, kalburabastı şeklinde sıralamak mümkündür. Ayrıca Bursa ünlü İskender kebabın doğduğu şehirdir. Bu yemeklerin yanı sıra Trakya bölümü Ayçiçek yağları ve Edirne peynirleriyle ünlüdür.(C. Han Alabacak-YLT)